همه چیز در مورد پرستاری

لكوسیت‌ها یا گلبول‌های سفید

گلبول‌های سفید سلول‌های هسته‌دار هستند و تراكم آنها در خون محیطی به مراتب كمتر از تراكم گلبول‌های قرمز است. «متوسط 7500= WBC در مقایسه با متوسط 10⁶×5= RBC در یك میكرولیتر خون»

در خون محیطی سه نوع اصلی لكوسیت قابل تشخیص است.

لكوسیت پلی مرفونوكلئر یا گرانولوسیت‌ها

این گلبول‌ها هسته‌هایی دارند كه از تعدادی لب تشكیل شده است. تعداد لب‌ها در گلبول‌های جوان‌تر 2تا3 و در گلبول‌های مسن‌تر 4 تا 5 عدد است. این گلبول‌ها دارای گرانول‌های سیتوپلاسمی هستند. براساس واكنش گرانول‌های سیتوپلاسمی به رنگ آمیزی متدرومانوفسكی «مخلوطی از رنگ‌های اسیدی ائوزین و قلیایی متیلن بلو» سه نوع پلی مرفونوكلئر در خون محیطی قابل تشخیص است.

A: نوتروفیل جوان: در این گلبول هسته هنوز لوبوله یا سگمانته نشده معمولاً به شكل نعل اسبی می‌باشد و كروماتین آن به شدت رنگ آبی «بازفیلیك» به خود می‌گیرد. این سلول‌ها یك مرحله قبل از نوتروفیل بالغ بوده و سیتوپلاسم آنها حاوی گرانول‌های رنگ پریده نوتروفیل است.

B: نوتروفیل بالغ یا سگمانته: قطر این سلول از 12 تا 14 میكرومتر متغیر است. سیتوپلاسم صورتی رنگ آن دارای تعداد زیادی گرانول‌های نوتروفیل می‌باشد كه به طور یكنواخت در سیتوپلاسم پراكنده شده‌اند. هسته‌ی آن لوبوله شده. تعداد لب‌ها از 2تا 5 متغیر است. لب‌های هسته گاهی روی هم قرار می‌گیرند و توسط رشته‌های ظریف كروماتین به هم متصل هستند. كروماتین بصورت كلافه بزرگ و مرتب و در هم تافته شده است و دارای واكنش بازوفیلیك نسبتاً شدید است.

برخی نوتروفیل‌ها در جنس مؤنث دارای یك زائده‌ی هسته‌ای بنام drumstick هستند كه به یكی از لب‌های انتهایی هسته متصل است چنین زائده‌ای در نوتروفیل‌های جنس مذكر دیده نمی‌شود.

نوتروفیل به طور متوسط 60% لكوسیت‌ها را تشكیل می‌دهند. افزایش درصد نوتروفیل‌ها را نوتروفیلی و كاهش درصد نوتروفیل‌ها نوتروپنی می‌نامند.

نوتروفیل‌ها در عفونت‌های حاد باكتریال نظیر پونومونی، آپاندیست و... افزایش می‌یابند و جزء اصلی تشكیل چرك هستند. نوتروفیل‌ها معمولاً در ادرار بیماران دچار عفونت‌های جهاز ادراری «بصورت منفرد یا سلول‌های چركی» در میكروسكوپی ادرار مشاهده می‌شود. در شرایط حاد ممكن است درصد نوتروفیل‌ها به بیش از 90 درصد افزایش یابد.

ائوزینوفیل

اندازه μ17-12 است كه 3% تا 1 میزان طبیعی است. دارای هسته 2 تا3 قسمتی است. دارای سیتوپلاسم صورتی است ولی دارای گرانول‌های نارنجی شكل است. طول عمر بین 8-1 ساعت است و سپس وارد بافت شده و تا 4 روز می‌تواند در بافت بماند. میزان آنها در بافت 100 برابر خون است. كار اصلی شركت در واكنش‌های آلرژیك، دارویی، عفونت‌های انگلی و كرمی است.

این گلبول‌ها از همان مراحل تكامل و تمایز نوتروفیل‌ها عبور می‌كنند. تفاوت آنها در داشتن گرانول‌های سیتوپلاسمی اسیدوفیل «ائوزینوفیل» می‌باشد كه رنگ نارنجی مایل به قرمز دارند. سایر ویژگی‌های مرفولوژیكی ائوزینوفیل‌ها كما بیش شبیه نوتروفیل می‌باشند.

ائوزینوفیل بالغ به طور متوسط 16 میكرومتر قطر دارد. هسته آن معمولاً دو لب است. لب‌ها هسته خورجینی شكل بوده توسط پلی از كروماتین نازك به هم متصل هستند. كروماتین هسته‌ای واكنش بازوفیلیك نسبتاً شدید دارد.

گرانول‌های سیتوپلاسمی درشت قرمز رنگ معمولاً روی هسته را نمی‌پوشانند. این سلول‌ها بسیار شكننده‌اند و معمولاً در خلال تهیه گسترش پاره شده منظره نامنظم به خود می‌گیرند به طوری كه معمولاً هسته همراه با گرانول‌های پراكنده در اطراف هسته دیده می‌شود. این چنین گلبول‌هایی در شمارش لكوسیتوز منظور می‌شوند.

ائوزینوفیل‌ها تحرك آسیبی زیادی همانند نوتروفیل‌ها ندارند و به نظر می‌رسد عمل آن نوعی سم‌زدایی باشد.

ائوزینوفیل‌ها به طور متوسط 4 درصد لكوسیت‌ها را تشكیل می‌دهند. افزایش درصد ائوزینوفیل‌ها را ائوزینوفیلی و كاهش درصد آنها را ائوزینوپنی می‌گویند.

تعداد ائوزینوفیل‌ها در حالت آلرژیك و نیز بیماری‌های انگلی افزایش می‌یابد.

كروتیكو ستروئیدهای طبیعی و داروهای كورتیكوئید موجب ائوزینوپنی می‌گردند.

بازوفیل: 0 تا 1% در خون

كوچكترین لوكوسیت بین μ 15 تا 10 و دارای هسته یك قسمتی و دارای گرانول‌های آبی- تیره فراوان به طوری كه كل سلول را فرا می‌گیرد و ممكن است كه هسته را به وضوح نبینیم. معادل بازوفیل در بافت را ماست سل گویند كه منشأ متفاوت ولی عملكرد شبیه هم.

در برخی موارد به خاطر محلول بودن گرانول‌های بازوفیلی در آب پس از رنگ آمیزی رایت ممكن است تعدادشان كاهش یابد. عملكردشان در واكنش زیاد حساسیت است مثل آسم.

این سری از لوكوسیت‌های گرانوله با داشتن گرانول‌های سیتوپلاسمی بزرگ مدور و شدیداً بازوفیل مشخص می‌شوند. مراحل تكامل و تمایز این گلبول‌ها نیز همانند نوتروفیل‌ها و ائوزینوفیل‌ها می‌باشد. بازوفیل بالغ قطری از 14 تا 16 میكرون دارد. سیتوپلاسم آن رنگ صورتی به خود می‌گیرد و حاوی تعداد زیادی گرانول‌های درشت بازوفیل است كه هسته‌ی S شكل آن را می‌پوشاند. هسته بازوفیل بالغ معمولاً دو لب می‌باشند.

تعداد بازوفیل‌ها در خون محیطی بسیار نادر معمولاً كمتر از 1درصد است و تنها در شرایط خاصی مثل لوسمی گرانولوستیك تعداد آنها در خون محیطی افزایش می‌یابد به این حالت بازوفیلی گفته می‌شود. گرانول‌های موجود در بازوفیل‌ها سرشار از چهارمین و هیت مین است.

لنفوسیت‌ها

اندازه متغیر 18-7 میكرون به دو دسته‌ی large cell: 18-11 میكرون

Small cell: 10-7 میكرون

بیشتر تغییر در اندازه سیتوپلاسم است. نسبت هسته به سیتوپلاسم زیاد است. در یك سلول لنفوسیت كوچك هسته تیره و فشرده است و سیتوپلاسم بصورت هاله‌ای به رنگ آبی آسمانی كه دور هسته را فرا گرفته و در یك large cell هسته به هم ریخته می‌شود و دچار فرو رفتگی می‌شود به همین دلیل با مونوسیت‌ها اشتباه گرفته می‌شود. عملكرد آنها واكنش با آنتی ژن و شركت در سیستم ایمنی اختصاصی است.

سه نوع لنفوسیت داریم: B، T و N.K cell

از نظر مرفولوژی بین B وT تفاوتی نیست و راه تشخیص آنها فلوسیتومتری است ولی N.K cell حاوی گرانول و دارای اندازه بزرگ است. از نظر میزان بستگی به سن متغیر است.

در نوزادان 30% و به تدریج افزایش می‌یابد تا سن 6-4 ماهگی و تا 4 سالگی ادامه می‌یابد ولی بعد از 4 سالگی كاهش یافته و به حد بالغین می‌رسد یعنی 20% و در سن 65 سالگی كاهش می‌یابد.

80 درصد دارای طول عمر 80 ساله كه T cellها هستند و برخی طول عمر چند روز دارند كه B cell هستند.

لنفوسیت‌های كوچك:

این گلبول‌ها 9 تا 12 میكرون قطر دارند. «كمی بزرگتر از گلبول قرمز نرمال». مقدار سیتوپلاسم در اینها بسیار كم است و معمولاً بصورت یك حاشیه نازك در اطراف هسته دیده می‌شود. بعبارت دیگر نسبت هسته به سیتوپلاسم در این گلبول‌ها زیاد است. هسته معمولاً گرد بوده كروماتین بصورت فشرده و به رنگ آبی تیره «بازوفیلیك» دیده می‌شود.

لنفوسیت‌های متوسط:

قطر این لنفوسیت‌ها بین 12 تا 16 میكرون است. سیتوپلاسم نسبتاً زیادتر است و رنگ آبی آسمانی دارد. در سیتوپلاسم این سلول‌ها دانه‌های ریز فلفلی قرمز رنگ بنام دانه‌های آزوفیل ممكن است دیده شود. اندازه هسته معمولاً تفاوتی با اندازه هسته لنفوسیت‌های كوچك ندارد و بصورت گرد یا دارای كمی انحنا «فرو رفتگی» دیده می‌شود. كروماتین فشرده و رنگ بازوفیل شدید به خود می‌گیرد.

كلیه لنفوسیت‌ها در اندازه‌های مختلف در فرمول لكوسیتوز تحت عنوان لنفوسیت شمارش می‌گردد. متوسط درصد لنفوسیت‌ها در خون محیطی بطور طبیعی در افراد بالغ 30% است.

این گلبول‌ها بزرگترین گلبول‌های خون هستند. قطر آنها از 15 تا 18 میكرومتر متغیر است. سیتوپلاسم به رنگ آبی مایل به خاكستری دیده می‌شود. ممكن است دانه‌های آزوفیل ریز و واكوئل در سیتوپلاسم این گلبول‌ها مشاهده شود.

هسته معمولاً بزرگ دارای پیچ خوردگی، قلوه‌ای شكل یا E شكل می‌باشد.

فشردگی كروماتین در مقایسه با لنفوسیت‌ها و دیگر لوكوسیت‌ها كمتر است و منظره متخلخل و اسفنجی دارد.

درصد مونوسیت‌ها در خون محیطی بطور متوسط در افراد نرمال 5 تا 6 درصد است. افزایش تعداد مونوسیت‌ها را مونوسیتوزیز monocytosis می‌گویند و در عفونت‌های باكتریال «در حالت‌های مضمن» نظیر سِل و بروسلوز و در عفونت‌های پارازیتیك مثل مالاریا و 

همین طور در لوسمی‌های مونوسیتك فولوسیتوز مشاهده می‌شود.

اسمیر مغز استخوان.یک میلوبلاست و سه پلی کروماتوفیلیک نورموبلاست مشاهده میشود.

اسمیر مغز استخوان. چند میلوبلاست که دارای هستک های واضح میباشند مشاهده میشوند.